Türkler Bilge Tonyukuk Kimdir ?

Karatekin Bey

★★★★★
Platin Üye
Üye
kapak.jpg

Bir çoğumuzun bildiği üzere 2020 yılı Bilge Tonyukuk’un abisenin dikilişinin 1300. Yılı olarak kutlanacak. UNESCO’nun bu sene yapılan 40. Genel konferasın da ülkemiz tarafından sunulan bu anma programına Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Özbekistan da destek verecek.
Bizler de Antik Sırlar ekibi olarak bu anma proğramına Bilge Tonyukuk kimdir videosuyla eşlik etmek istedik.


Bilge Tonyukuk kesin olmamakla birlikte , 646 ile 726 yılları arasında yaşamıştır. Aşina soyundan gelen Aşide ailesindendir.Çinde doğup büyüyen Tonyukuk , çin kültür ve eğitimini almış olmasına rağmen aşırı bir Türk milliyetçisi kalmayı başarmıştır.Akıllı ve zekiliği ile birlikte iyi bir savaşçı olan Tonyukuk Çin’de devlet işlerinde görev almış ve böylece çin saray kültürünü , hiyerarşisini , yönetim şeklini de bizzat görmüştür.Kendisinin de söylediği üzere ; Türk Milletinin Ötükeni yurt tutup , güneyden ,batıdan ,kuzeyden ve doğudan milletlerin buraya geldiğini duyduğunda , hayatının kalanını Türk yurdunda geçirmek için Ötükene gider.

Bilge Tonyukuk , tarihte adı bilinen en büyük devlet adamlarından birtanesidir.İlk türk yazar ve ilk türk tarihçisidir.Ölümünün üzerinden neredeyse 1300 yıla yakın bir zaman geçmiş olmasına rağmen onun ismini biliyor olmamız , halen anıyor olmamız bilge olduğunun en baştan belgesidir.

Çin kaynakları ; otoriter , hakim ve kurnaz bir devlet adamı olarak bahsetmiştir Tonyukuktan.O yaşadığı dönemden bu güne kadar Türk ün zekası ve hakimiyetenin bir timsali olmuştur.Bilge , akıllı , zeki ,halk arasından çıkmış ilk vezir,baş komutan ve baş danışman gibi bir çok vasıfı bulunmaktadır.
Bilge Tonyukuk’un akıllı, uyanık ve çok iyi bir stratejist olduğu da bilinmektedir. Yazıtında belirttiği üzere, nasıl, kime karşı ve ne zaman savaşa gireceğini belirli bir takvime bağlamıştır. Düşmanlarının en zayıf zamanlarını beklemiştir. Güçlü oldukları zaman savaşmanın uygun olmadığını ifade etmiştir. Bilge Tonyukuk aynı zamanda kahraman bir kişi idi. düşmana karşı çok sayıda savaşa girmiş ve bu savaşlardan büyük başarı kazanmıştır.Kendisinin başkomutanlık görevinde bulunmuş olması da ordu sevk ve idaresini çok iyi yapabildiğini göstermek bakımından kayda değerdir.

Tonyukuk ismi ve bilge ünvanı dışında , Boyla Bağa Tarkan ve Kutlug bağa Tarkan isimleri de kullanılmıştır.Bu isimlerin tamamı ünvanlarından ortaya çıkmıştır.Tonyukuk ismi ise kendisinden başkasında hiçbir zaman verilmemiştir ve bu isim bir çok ünvanın birleşiminden oluştuğu türetildiği düşünülmektedir.Tun , yugruş dan türemiş halktan gelen ilk vezir , saygın vezir gibi anlamları barındırdığı söylenmektedir.

Bilge Tonyukuk, Kutlug İlteriş Kağan, Kapgan Kağan ve Bilge Kağan ile çalışmış, Türk devlet ve milletine büyük hizmet etmiş bir şahsiyettir. O, askeri ve idari çeşitli görevleri başarıyla yürütmüştür. Geçmişi iyi bilmesi, geleceğe yönelik öngörüleri onun bu başarısında büyük ölçüde etkili olmuştur. Onun önemli bir şahsiyet olduğunu hem Çin kaynakları hem de kendi bırakmış olduğu yazıtlar açık bir şekilde ortaya koymuştur.

Bilge Tonyukukun İsminde ki bilge ünvanı Türklerde ki en yüksek ünvandır ve sadece hanedanlık soyundan gelen yöneticilere verilirdi. Bu yüzdendir ki o dönemde yazılı olan bütün anıt , taş ve kitabelerde kendisine Tonyukuk olarak hitap edilmiştir. Özellikle bilge kağan yazıtlarında kendisine Tonyukuk olarak bahsedilmiştir. Yalnızca kendi adına diktirtmiş olduğu yazıtta Bilge Tonyukuk olarak yazdırtmıştır.

Bilge Tonyukuk, Gök Türk döneminde adlarından söz ettiren hanedan üyeleri yanında adından ençok söz ettiren devlet adamıydı. Çünkü adı Kutlug İlteriş Kağan, Kapgan Kağan, İlbilge Hatun, Bilge Kağan, Köl Tigin gibi çok anılanlardandı. Hem Çin kaynaklarında hem de Bilge Kağan ve kendine ait yazıtlarda adının geçmesi onun önemini ortaya koymaktadır. Özellikle kendine ait yazıtlarda adının ve faaliyetlerinin belirtilmiş olması kayda değerdir. Ayrıca yazıtlarından düşüncesini öğrenmek mümkün olmaktadır. Bütün bu veriler onun düşünen, düşündüğünü hayata geçiren büyük bir devlet adamı olduğunu ortaya koymaktadır.

4435337662_effe4645bf_o.jpg


Muhtemelen 700 yılında bizzat kendisi tarafından yazıldığı düşünülen Bilge Tonyukuk yazıtları ,
Bu gün Moğolistan’ın baş kenti Ulan-Bator’a 60 km mesafede ki Bayan Tsogt adlı vadide yer almaktadır. Tonyukuk bengü taşları 2.25 metre ve 1.70 metre yüksekliğinde iki taş olup, toplamda 62 dizen oluşur. Kültigin ve Bilge kağan yazıtlarının bulunduğu Orhon ırmağının 360km doğusunda bulunmasına rağmen , aynı dönemi anlattıkları için Orhon yazıtları arasına alınmıştır.

Ben yaşlandım, kocadım. Herhangi bir ülkede, hakanlıkta, halkın başında
benim gibi bir vezir varsa ne gibi dertleri olacaktı ki?
Türk Bilge Kağan döneminde bunları yazdırttım. Ben Bilge Tunyukuk,

Ata bilge Tonyukuku asırlar ötesinden Türklerin en yeni yurdu olan Anadoludan uçmağa varışının yaklaşık 1300. Yılında saygı ile anıyoruz.

2d35be87966041e4981fb1649443fff8.jpg

 
Moderatör tarafında düzenlendi:

Üst