Dolmen (Menhir) Nedir?

Dolmen Nedir? Sorusunun kısaca yanıtı Taş Çağı gömütleridir (mezarlarıdır).

Genel olarak ikisi dikine, biri de bunların üstüne konmuş üç büyük taştan meydana gelmektedir. Dikine olan taşları ikiden fazla olan dolmenlere de bulunmaktadır.

Gömüt olarak kullanılan bu anıtlar önceleri 2.4 m yükseklikte ve 4 m2’lik bir odacık görünümündeyken sonraları yan yana sıralanmış dolmenlerden oluşan bir kapalı yol durumuna getirildi. Galeri biçiminde olanların uzunluğu 25 m’yi bulur.

Toprak üstünde ve toprak altında olanları vardır. Fransa’da Massif Central’de ve Bretagne’da, İrlanda’da, Balear Adaları’nda, güney İspanya’da, Ürdün’de çok oranda dolmen bulundu. Taş örgüyle çevrilen bir tümülüs altında kare ya da dikdörtgen biçiminde büyük taşlardan yapılmış olanlarla taşlarla çevrili bir tümülüs içinde taş sandukalar, en çok rastlanılanlarıdır.

Fransa’daki bu dolmen koridor tipi dolmendir ve Fransa’nın en büyük dolmenidir.

Dolmenlerin bir bölümünün içinde ölü armağanları bulunmuştur. Bu tür mezarların yapılabilmesi için çevrede büyük taş bloklarının bulunması gerekmektedir. Bu taşların bulunmadığı yerlerde ölüler taş mezar odaları yerine toprağa ya da pithos (büyük küp) mezarlara gömülmüşlerdir. Türkiye’de çeşitli bölgelerde dolmenler görülmüşse de en fazala Trakya Bölgesi’nde görülmektedir. Bahis konusu olan Dolmenler,* insan eliyle toplanıp üst üste koyulmuş devasa taş yapılardır. Vakitında bu taş yığınları mezarlık işlevi görüyordu ve bu tür taş mezarlar sık kullanılırdı, fakat tüm mezarlar bu türden buzul kaya (eratik blok) veya kayaçlarla yapılmamıştır.

Bu kayalar Drenthe, Danimarka ve şimal Almanya’da görülür ve ortalama 150.000 yıl önceki buzul çağlarının birinde bu bölgelere gelmiş olmalıdır. Dolmenlerin içinde ve yakınında meydana getirilen kazılarda insan iskeletine rastlanmamıştır. Kemikler muhtemelen binlerce senenin etkisiyle toprağa karışıp gitmiş, ama mezarda ölüyle birlikte gömülen ve ona öteki dünyada kullanması için verilen gömüt armağanları bulunmuştur. Bu hediyeler arasında, biçimine bakılıp ‘huni kupalar’ olarak adlandırılan özel kaplar yer alır.

Bu ve buna benzer buluntuları temel alarak arkeologlar, bu ilk dönem çiftçilerin yaşamlarının iyi mi kötümü olduğunu anlamaya çalıştılar. Bunlar, avcı-toplayıcı yaşamı bırakıp yerleşik yaşama geçen bu bölgedeki ilk insanlardı. Kerpiçten evlerde yaşıyorlar, tahta ve taştan aletler kullanıyor ve yiyecekleri saklamak için de kaplar yapıyorlardı. Şüphesiz mal edinme ve hukuk alanında da anlaşmaları vardı, fakat bu ilk çiftçiler yazıyı bilmedikleri için, anlaşmalarının nasıl olduğu mevzusunda maalesef herhangi bir fikrimiz yok. Yarattıkları, yazılı kaydı olmayan, yazısız bir toplumdu.

Galler, Birleşik Krallık Lligwy Dolmeni

Bu insanların, kimi zaman ağırlığı 20.000 kiloyu bulan bu taşları makine kullanmaksızın yerden nasıl ve ne şekilde kaldırıp hareket ettirmede dair sırlar hala netlik kazanmamıştır. Belki de topraktan bir rampa yapıp küçük yuvarlak kalaslar vasıtasıyla bu büyük taşları yuvarlamışlardır. Taşlar yerleştirilince de, altlarındaki toprak kazılıp gömüt yapılmış olabilir. Drenthe’de elliden çokça Dolmen korunarak günümüze kadar gelmiştir. Ancak Dolmenlerin sayısının bu rakamdan çok daha fazla olduğu düşünülüyor, ama inşaat işlerinde yapı malzemesi gibi kullanıldığı için bu taşların birçoğu kaybolmuştur.

Bayağı Dolmen

Ayakta duran iki yada birkaç taşın üstünde, yatık durumdaki büyük bir taştan kaynaklanır. Bu ilkel dolmen, bazen bir tümülüs ile örtülüdür.

Kubbeli DolmenBu tip dolmende, harçsız taşlarla örtülmüş ve kilit taşıyla kapanmış bir kubbe görülür. Yunanistan’da “Tolos” denilen bu tür inşaata, Fransa ve İrlanda’da bugün dahi çoban kulübeleri olarak kullanılmaktadır.

Örtülü Koridor Dolmen

Son çağ dolmenlerinin hepsi bu türdedir. Bütün anıt, üstü örtülü bir geçitten ibarettir. Bunun bazı kısımları delikli bir taşla ayrılır ve bazılarında rölyeflere rastlanır (Rölyef, kabartma olup, heykel sanatının bir çeşididir. Bir figürün çıkıntıları, derin bir şekilde zemine bağlı olarak çıkarılmışsa “yüksek rölyef”, eğer çıkıntılar hafif bir halde belirtilmişse “alçak rölyef” adını alır).

Sözlük anlamıyla “dolmen” ne demektir?

1. İkisi dikili, üçüncüsü de bu tarz şeylerin üzerine kapak gibi yatırılmış üç büyük taştan oluşturulmuş taş devri mezarı.

Dünyadaki Dolmenlerden Örnekler

Ürdün, Johfiyah’de bir çakmaktaşı dolmeni

 

Sicilya, Monte Bubbonia dolmeni

 

Kafkaslar’da üzerinde ruh deliği olan bir dolmen

 

İspanya, Salvatierra’dan bir dolmen

 

 

İrlanda, Clare bölgesinde Poulnabrone dolmeni

 

İrlanda, Ardara’da Kilclooney dolmeni

 

Güney Kore masa biçimli Gochang dolmeni

 

Türkiye’deki Bazı Dolmenler

Ballık – Yavuzeli – Gaziantep Dolmeni

 

Edirne’den bir dolmen

 

Gaziantep Cepni’den Bir Dolmen

 

Edirne Müzesinde Bir Dolmen

Yapılan Yorumlar
  • Reolver dedi ki:

    O en üstteki taşları nasıl koydular merak ediyorum.

  • a.k.tr dedi ki:

    Boyutlarına göre 50, 60 ton ağırlığa sahipler birçok teori mevcut bu konuda ama en mantıklı akla yatkını şu görünüyor: Kum ile yükseltilip oraya kadar ağaç ve odunlar ile oraya kadar sürüklenerek koyulduğu, daha sonrasında da kumun boşaltıldığı şeklindedir.

  • Stores dedi ki:

    Dolmen Taş Çağı mezarları olduğunu biliyordum ama bu kadar fazla ve farklı çeşide yönelik olduklarını bilmiyordum. Bu menhir tiplerinin sebebi inanış mı yoksa doğanın sağladığı imkânlardan mı kaynaklı merak ediyorum. Dolmenlerin bize gösterdiği en önemli şey ise kesinlikle insan insan olduğundan beri ölümden sonraki hayata inanmasıdır. Umarım bu dolmenlerin nasıl yapıldığına dair net ve akla yatan bir teori kanıtlarıyla beraber ilerleyen zamanlarda önümüze çıkar gerçekten merak ediyorum.

  • yusuf aktaş dedi ki:

    Benim merak ettiğim başka bir yön var. Bir şekilde bir emek vererek bu dolmen mezarlar yapılmış, bizler şu an için bu sırrı çözememiş olsak da er geç çözülecektir. Önemli olan nokta günümüzden 4000 yıl önce neden bu kadar emek ve çaba ile koca koca mezarlar yapılmış. Bu insanları bunu yapmaya motive eden esas şey neydi?O bilinç seviyesine nasıl gelinmiş? Şüphesiz yine bir sürü teori var ama gerçek muamma.

  • Hantr dedi ki:

    Her nefis ölümü tadacaktır. Dolmenler gerçekten insanın ölüleri hatırlama geleneğinin bir parçası veya belkide tas çağının evlerinydi. Sonucta donemin insanları ölülerini evlerine görüyordu örnek çatal höyük

  • BenimBenHeHe dedi ki:

    Dolmen içinde hazine oluyormu merak ettim doğrusu. Yani şu an dolmenler boşaltmışlardır zaten kabak gibi ortada ama zananında diyorum hani varmıdır bir şeyler.

  • Selman dedi ki:

    Taş Devri mezarları demişsiniz ama Taş Devri olduğuna göre bu dolmenler ev olarak kullanılmış olamaz mı?

  • Dolmen dedi ki:

    Ev olarak kullanılmış olabilir. Geçmişe baktığımızda zaaten höyüklerde ölenler evin girişine veya odanın içine gömülüyordu. Aynısı Dolmenlerde neden olmasın belkide öyleydi. Bir Arkeolog bu konuya açıklık kavuşturabilir.

Bir Yorum Yapın