Mostar Köprüsü (1566-...)

Aybalam

★★★★
Altın Üye
Gümüş Üye
#1
MOSTAR KÖPRÜSÜ

Mostar köprüsünün mimarı konusunda hepimizin de bildiği üzere genel bir yanlış anlaşılma söz konusudur. Peki bu köprünün mimarı kimdir? Mimar Sinan'ın mı yoksa Mimar Hayreddin mi yaptı bu köprüyü? Gelin bu sorunun cevabını yazımızı okuyarak hep birlikte öğrenelim. Kafamızdaki soru işaretlerini ortadan kaldırmaya ne dersiniz?

Mostar şehri Osmanlı himayesine Fatih Sultan Mehmet Han döneminde 1468 yılında küçük bir köy olarak dahil olmuştur. Fatih Sultan Mehmet Han'ın isteği üzerine 1468 yılında bu köyün ilk köprüsünün yapımına başlanmış ve köprünün 1481 senesinde inşaası tamamlanmıştır. Osmanlı devleti sayesinde yıllarca sürecek barış ortamı ve şehrin Dubrovnik'i Balkanlara bağlayan ana yol üzerinde bulunmasıyla Mostar, bulunduğu konum gereği hızla gelişmeye başlamıştır.

mostar 10.jpg


16. yüzyılda Saraybosna' ya 130 km mesafede yer alan bu şehir Osmanlı’nın Bosna Hersek’deki idari merkezi konumundaydı. Dönemin Osmanlı padişahı Kanuni Sultan Süleyman zamanında Mostar halkının isteği üzerine köprünün inşaatı için Mimar Sinan'ın yetiştirmiş olduğu, Mimar Hayreddin bu iş için görevlendirilmiştir.Mimar Hayreddin eserin inşaası için bir takım hesaplamalarla Neretva Nehri üzerinde en dar noktayı seçerek ve belli dönemlerde su seviyesindeki değişimleri de dikkate alarak köprünün yapımına başlar.

mostar5.jpg


Bakıldığında köprünün kemer seviyesinin, birbirine yakın mesafede olan sokaklardan neden yüksek olduğunun da kanıtıdır. Neretva Nehri üzerinde yükselen birden çok etnik çeşitlilik ve kültürü bünyesinde barındıran bu köprünün yapısına değinecek olursak eğer Mostar Köprüsü, 24 m yüksekliğinde, 30 m uzunluğunda ve 4 m genişliğindedir. Ortalama 25 adımla bir kıyıdan diğer kıyıya ulaşılabilir. Yapımı sırasında 456 kalıp taş kullanılmıştır. Köprünün inşaatı 1566 yılında tamamlanmıştır.



Mostar Köprüsü yapımından itibaren 427 yıl boyunca her türlü olumsuz etmene karşın ayakta kalmayı başarmıştır. Öyle ki yapıldığı döneme göre gelişmiş bir teknik ile sağlam bir mimari birikimin eseridir. Mimar Hayreddin tarafından yapılan bu değerli eser o kadar çok beğeni toplamıştı ki bir süre sonra çevresindeki bölge de köprüyle aynı isimle anılır olmuştur. İslam mimarisinde önemli bir yere sahip olan bu yapı Boşnakça ''Stari Most'' anlamına gelmektedir. Hırvat ve Müslüman halkları birbirine bağlayan Balkanlar’ın en önemli sembollerindendir.

mostar15.jpg


Mimar Hayreddin tarafından yapılan kültürel bir hoşgörü simgesi, bir başyapıt olarak nitelendirebileceğimiz bu köprü Mostar'a ticari bir canlılıkta katmıştır.Böylece Mostar, Hersek bölgesinin en önemli şehirlerinden biri haline gelmeyi başarmıştır.
Yüzyıllar boyu Mostar da barış içinde yaşamını sürdüren Ortodoks Sırpların, Boşnak Müslümanların, Hırvat Katoliklerin ve Yahudilerin kısacası bu etnik çeşitliliğin bir simgesi bir parçasıydı bu köprü. Bu eski Osmanlı şehrinin güzelliklerini görmek isteyen ziyaretçileri de mevcuttu ancak 1992-1995 yılları arasında gerçekleşen Bosna Savaşı bu eşşiz yapıya büyük bir zarar verdi. İlk olarak 1992 de yerel Sırplar tarafından tahribata uğrayan köprü, Bosna halkının tüm çabaları ve savunmalarına rağmen 9 Kasım 1993'te Hırvat tanklarının saldırısıyla, bu kültürel simge yıkılmıştır. Köprüye ait yapının parçası olan taşlar Neretva Nehrinin sularına gömülmüştür.

mostar9.jpg

Bosna Savaşı, 20. yy. sonlarında, Avrupa’nın ortasında katliam denecek kadar korkunç bir savaştı. Bu katliama dünya geneli ve egemen konumda olan güç dengeleri dahi tepkisiz kalmıştır. Uzun yıllar boyu birlikte kardeşçe yaşamını sürdüren insanlar, akrabalar bile birbirlerini katletmişlerdi. 1994 senesine gelindiğinde ise savaş ortamı yatışmış ve barış antlaşmaları için görüşmeler başlamıştı. bu köprünün yeniden imarı da barış antlaşmalarının önemli bir unsurunu oluşturuyordu. Çünkü kültürel mirasın bir simgesi olarak görülen bu köprünün yeniden inşa edilmesi birliğin yeniden sağlanması açısından son derece gerekli bir unsur niteliğindeydi.

mostar-kopru-yeniden-insasi.jpg


Mostar köprüsünün tahrip edilmeden önceki hali ve aslına uygun inşaası için Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı'na bağlı Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Vakfı (TİKA), Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu (UNESCO) ve Dünya Bankası desteğiyle 1997 yılında harekete geçildi. Bu köprü Bosna halkı için ayrı bir önem taşıyordu öyle ki köprünün yıkılan Neretva Nehrine düşen taşları dalgıçlar tarafından su altından bulunarak vinçler yardımıyla yüzeye çıkarılmıştı. Bombardımana maruz kalarak zarar gören taşlar içinde, kapalı durumda olan Mostar taş ocağı yeniden faaliyete geçirilerek elde edilen taşlarla 2002-2003 yılları arası köprünün inşaası tamamlanmıştır. Köprünün inşaatını bir Türk firması üstlenmiş ve 23 Temmuz 2004’te tamamlamıştır. İngiliz Prensi Charles tarafından birçok ülke temsilcisinin de katılmış olduğu bir törenle yeniden açılmıştır. Deyim yerindeyse bu köprü, küllerinden yeniden doğmuştur.

mostar14.jpg


Dünya Miras Listesine, 2005 yılında UNESCO tarafından Mostar Köprüsü ve eskiden şehir olan bölümü eklenmiştir. Mostar eski doğal dokusunu günümüzde de korumaya devam etmektedir. Savaş öncesinde bölgede yaşayan Sırp nüfusunu kaybetmiş olsa da Mostar'da, Hırvat ve Müslüman kesim aynı coğrafya da birlik içinde yaşamlarını sürdürmektedir.
mostar6.jpg


Son olarak bu şirin kentin ve civarındaki yerleşimlerin önemli bir geleneği haline dönüşmüş bir etkinlikten de bahsetmek isteriz. Damat adayları düğün öncesi Mostar Köprüsü'nün zirvesinden Neretva Nehri'ne atlayarak gelin adaylarına 'erkekliklerini' ispat etmek isterler. Günümüzde de bu etkinlik bir düğün sembolü haline gelmiştir. Bu gelenekten esinlenerek her sene Bosna'da evlilikler dışında, eğlence, turizm ve kültüre hizmet eden bir etkinlik haline dönüşmüştür.
mostar köprüden atlayış gelenegi.jpg
 

Ekli dosyalar


Üst